HOOFDSTUK 3

DE GROTE DAG 1 APRIL 1972

In de zeer vroege uurtjes van 1 april plaatsten we in de tuin bij burgemeester Huurman een grote paal met het opschrift: Brielles Pispaal. Hij ondervond na zijn installatie nogal wat tegenstand. Hij was een echte "Burger vader" en begaf zich ónder de mensen. Dat werd in de stadhuis kringen niet erg gewaardeerd. Zijn opmerking was dan ook: "Ik ben op een boobytrap gestapt, en dat knalde." Ik ben uiteraard ook nog even wezen kalken. Het was weer een drukte van belang en we hebben veel lol gehad. Er was extra politie op de been maar het was een echt kat en muis spel.

Met Carillonspel van de geheel vernieuwde beiaard, bespeeld door Jac. Klok, werd om acht uur in de morgen de 1 aprilviering ingezet. Om half negen vertrok een grote stoet in kostuum gestoken notabelen, 1 aprilleden en Briellenaren, naar het monument bij de Noordpoort, waar de kranslegging en het hijsen van de vlaggen plaats vond.

Vooral het jaar 1972, bij de 400-jarige herdenking van de inname van Den Briel is als een roes aan mij voorbij gegaan. Alles werd voor het grootste gedeelte pro Deo gedaan, naast mijn werk dat verricht moest worden voor de dagelijkse boterham en als het kon met goed beleg.

Het was behoorlijk mistig en koud, dus gingen we snel naar binnen voor het nuttigen van een oorlam, op een voorspoedige bouw van het schip.

1 APRILGRAP

Twee dagen vóór 1 april verscheen een artikel in de kranten onder de kop: “GEUZENSCHIP ZINKENDE” Tot grote schrik van de bouwers van het geuzenschip is kort nadat de laatste werkzaamheden waren verricht, een groot lek in de bodem van het schip ontdekt dat waarschijnlijk zal verhinderen dat de geuzen zaterdagavond de Brielse haven kunnen binnenvaren. Gisteren hebben de bouwers geprobeerd met emmers het overtollige water uit de ruimen te lozen. Om het personeel van de jachtwerf de gelegenheid te geven nog voor zaterdagavond het lek te dichten, heeft men de vrijwillige brandweer ingeschakeld die om half tien zaterdagochtend alle beschikbare pompen zal inzetten om daarbij behulpzaam te zijn. Velen stonken er in. Het was natuurlijk een 1 aprilgrap! In het schip zat helemaal geen bodem. Het ponton was een rechthoek van aan elkaar gelaste buizen, dus tussen de buizen in zat gewoon het water.

Burgemeester Huurman had mij in de week voor 1 april 1972 gevraagd of het niet mogelijk was het geuzenschip in de vest te “kieperen” zodat daar “De Majesteit”, zo noemde hij de koningin, met de Brielse notabelen plaats konden nemen om zo het schouwspel van de inname te kunnen zien. Ik kon daar niet gelijk op antwoorden want daarvoor moest ik dan eerst contact opnemen met Wim van der Torre. Die zag geen bezwaren dus wat ons betrof kon het. Na overleg van de burgervader met de wethouders Vegter en Lesuis, die daar echter niets in zagen, moest er een streep gezet worden door dit originele plan.

HET NIEUWE OPENLUCHTSPEL

Begin januari presenteerde dokter H. Voet het door hem geschreven nieuwe spel: De Tyrannie verdrijven. Na goedkeuring door het bestuur werd de beroeps regisseur Peter Holland, onder andere bekend van de Swiebertje serie, bereid gevonden de regie op zich te nemen. Tijdens een bijeenkomst in zaal Dedert waar het spel door Peter Holland gepresenteerd werd, bleek het enthousiasme waarmee men aan het spel wilde deelnemen groot. Een bewijs daarvan was ondermeer dat er maar weinig mannen rond liepen die niet getooid waren met het beroemde geuzenbaardje, maar deze keer dus niet aangeplakt, dat later in volle glorie moest prijken op de geuzengezichten. Ruim voldoende mensen gaven zich op als deelnemer zodat de regisseur een goede keuze kon maken. Tijdens gesprekken met Peter Holland gaf hij mij een beeld hoe hij het hele spel voor zich zag, en bespraken we wat er allemaal aan toneel, decors, zetstukken en attributen nodig was. In enkele dagen maakte ik de ontwerpen en kreeg een compliment van Peter Holland, en hij verzocht mij zo snel mogelijk aan de slag te gaan.

Na het spectaculaire rammeien van de poort trok de tierende en schreeuwende ruige bende de stad binnen. Vooraf gegaan met de gillende vrouwen, krijsende kinderen. Met veel moeite bereikte  men daarna het St. Catharijne plein waar het spel opgevoerd werd.

Direct na de inname verdrongen zich dikke rijen opeen gepropte toeschouwers bij het schoolplein, voor de opvoering van het spel: De Tyrannie verdrijven. Het gemis van tribunes werd al snel duidelijk. Vanuit een caravan werd de regie door John van de Rest gevoerd en verliep de drie kwartier durende massa productie op professionele wijze. "Ik kan geen wonderen verrichten" had hij bij de eerste repetitie eerlijk bekend, maar we konden na afloop toch wel vaststellen dat hij in een ongelooflijk korte tijd een organisatie had opgebouwd die geen seconde haperde. Onder de ogen van koningin Juliana, gezeten op de eretribune, had het hele spel zich zonder strubbelingen afgespeeld.

De kosten werden beraamd en we kwamen uit op een bedrag van 3000 gulden. Henk Grootveld vergaarde 700 gulden bijeen door giften uit de bevolking, en met een anonieme gift van 2500 gulden, kwam het bedrag op 3200 gulden. Hierdoor was de bouw gegarandeerd en kon het schip extra verfraaid worden.

Aan de hand van wat we gezien hadden maakte ik een ontwerp. Met Wim maakte ik een bouw- en spantenplan en Wim berekende het drijfvermogen.

Eind januari was het zo ver. Met een daverend kanonschot met het scheepskanon de IJzeren Hein, afgeschoten door een van oor tot oor glunderende Henk Grootveld en Piet de Bruin, kon Cor Dedert, in zijn rol van Lumey de kiel leggen van het geuzenschip, door met de kraan van de werf, de eerste pijp voor de ponton waarop het schip gebouwd werd, neer te leggen.

Het scheeps-reglement.

Cor Lumey Dedert legt de eerste buis voor het ponton.

Het geheel werd gedecoreerd alsof het een echt galjoen was. Het schip werd voortgestuwd met twee gemonteerde buitenboord motoren, waarvan de achterste bediend kon worden vanaf de campagne en de voorste onderdeks, die met de hand bediend moest worden. Volgens een zeer strak werkschema werd er door de vrijwilligers gewerkt. Elke week moest een bepaalde fase voltooid zijn. Uiteindelijk werd het schip 25 maart te water gelaten door Burgemeester Huurman, op voorwaarde dat hij een vat bier mocht aanbieden! Daar had natuurlijk niemand bezwaar tegen.

Met een clubje van acht enthousiaste bouwers werd gewerkt in de avonduren en week-enden aan dit bijzondere schip.

Van stalen zand- opspuit buizen, werd een ponton in elkaar gelast.

Het schip zou 16.20 meter lang, 4.50 meter breed worden en een masthoogte van 12.50 meter krijgen.

Het draagvermogen was volgens de berekeningen enorm. Zonder problemen zouden zeker 100 personen aan boord kunnen. In verband met de dekruimte werd besloten de bemanning op 30 koppen te houden. Je moest je tenslotte ook nog kunnen bewegen. Daarop kwamen de spanten van ijzeren buizen die met hardboard platen bekleed werden, op zo'n manier dat alles gedemonteerd kon worden. De masten bestonden uit pvc buizen met daar op gemonteerd de kraaiennesten evenals de ra's voor de zeilen.

Na de tewaterlating gingen we met gespinde spoed met zijn allen naar Copa Cabana van Kees Spierenburg en die gooide er ook nog de nodige consumpties tegen aan.

Met een maximum aan enthousiasme en een minimum aan kapitaal, er gingen zeker 750 manuren inzitten hetgeen zeker een bedrag van 30.000.- gulden uitspaarde en een bouwplan dat uniek is in de geuzenhistorie, werd een droom verwezenlijkt!

DE ADMIRAEL

De trots van Brielles geuzen.

Op de campagne: Wim van der Torre, Lumey, Jan Beesemer en ikzelf.

Na enkele weken sloeg het noodlot toe. Peter Holland werd opgenomen in het ziekenhuis met een hartaanval en overleed. Slechts 60% van de geluidsband was klaar.  Als redder in de nood werd de artistiek leider en directeur van het Nieuw Rotterdams Toneel, John van de Rest bereid gevonden de regie over te nemen. De tijd was nog maar kort.

NIEUWE VOORZITTER 1 APRILVERENIGING

12 Februari werd na het vertrek van burgemeester H. van Es, de nieuwe burgemeester Johannes Huurman geïnstalleerd. Die viel met zijn neus in de 1 aprilboter, want het was gebruikelijk dat de burgemeester voorzitter was van de 1 aprilvereniging.

Cor Dedert, Maartje Boone, Jaap van den Berg, Cok Smit, Cor van der Blink, mevrouw Mijnlief, Frans Verhoef, Jan Monquil, Wim van der Torre, Dirk Bravenboer en ikzelf met onze 1 jarige zoon Ramon.

Met een flinke vertegenwoordiging van 1 aprilleden, opweg naar het stadhuis om acte de présence te geven bij de installatie van burgemeester Huurman.

In de sloepenloods was ik weken lang in de weer met het vervaardigen van de decors,

zetstukken en het rijdbare geuzenschip.

Slechts twee weken waren er beschikbaar om alles in te studeren, de geluidsbanden af te maken en alles in scène te zetten. Alle dagen werd er overdag en ´s avonds in groepjes gerepeteerd.

Met John van de Rest moest ik het hele spel doornemen en uitleggen hoe Peter Holland alle scènes voorbereid had.

Kazim, Jan Monquil, Rens van Adrighem, Harrie van der Wiel, Cor Dedert, Jos Bels, Jan Beesemer en Fons Löbker tijdens de repetities.

Regisseur John van de Rest die in twee weken

zijn spelers wist te bezielen.

DE INNAME

Om twee uur zou het rammeien beginnen, maar het werd bijna 3 uur eer onder toeziend oog van koningin Juliana en de Brielse notabelen, de inname kon beginnen. Gezeten op een tribune op de wallen, en de duizenden toeschouwers verdeeld rond de Langepoort, aanschouwden allen het spektakel van het in brand steken en rammeien met de scheepsmast van de poort.

Een enorme mensenmassa vóór en binnen de poort tijdens de inname.

HERDENKINGSDIENST

Om kwart voor elf kwam koningin Juliana met haar gevolg aan bij de St. Catharijne kerk, die helemaal vol zat met genodigden. Om elf uur ving de herdenkingsdienst aan, en werd de feestrede uitgesproken door Jac. Klok, archivaris van Den Briel. Er was orgelspel van Joop Racké, en voor en na de herdenkingsrede was er zang door vier Brielse koren met begeleiding van Libertatis Primitiae. Na afloop zong het 1500 koppig publiek staande het In naam van Oranje, doe open de poort en twee coupletten van het Wilhelmus.

ASYLPLEIN EN LUNCH

Na afloop van de dienst vertrok Hare Majesteit, op haar verzoek, onder begeleiding van een groep watergeuzen gewapend met hellebaarden, te voet naar het Asylplein, voor een bezoek aan het 100-jarige Asyl voor oude en gebrekkige zee lieden, waar ze met enkele bewoners sprak.

We hadden het schip volgezet met fakkels wat een geweldige sfeer gaf. Het werd een glorieuze intocht.

De ontvangst door het publiek dat het Maarland aan beide zijden volledig vulde, was overweldigend. Om nooit te vergeten!

Bij aankomst werden we toe-gesproken door burgemeester Huurman. Hij bedankte allen die deze dag zo voortreffelijk hadden doen slagen. Na afloop werd de burgervader op de schouders van de geuzen genomen.

Het mogen werken met deze professionele vakmensen, en zeker met John, was voor mij een openbaring en ik voelde mij erg thuis bij het aangaan van deze grote uitdaging. John was overigens de eerste regisseur die passende middeleeuwse muziek toevoegde bij de scènes, waardoor het geheel een extra dimensie kreeg.

Twee dagen vóór 1 april, tijdens de eerste repetitie ter plaatse, bleek het enorme podium te laag te zijn. Ik had dus precies één dag om het podium met een meter te verhogen en twee aanloop- bruggen te maken. Mede dankzij de hulp van de geuzen van het eerste uur, Piet de Bruin, Wim Patijn en Klaas van der Steen, die altijd klaar stonden voor hand- en spandiensten, kwam deze enorme klus op tijd klaar.

DE ADMIRAEL IN DORDRECHT

Ter opluistering van historische feesten , is in de zomer het geuzenschip per ponton naar Dordrecht getransporteerd. Daar is het met een kraan in de het Dordtse Kil te watergelaten.

Burgemeester Huurman, aanvaarde vol goede moed het voorzitterschap van de 1 april-vereniging en liet zich meteen een kostuum aanmeten.

KERMIS OP 1 APRIL

Den Briel kende al vele jaren de Brielse kermis die aanving op de eerste donderdag van de maand juli, met om 12.00 uur klokgelui van het stadhuisklokje, en duurde tot zondag ‘s avonds. Tijdens een bestuursvergadering kwam ter sprake dat de 1 aprilvereniging alles moest bekostigen uit de contributie van leden. De burgemeester vertelde dat de Brielse kermis elk jaar zo’n 23 duizend gulden in het laadje van de gemeentekas achter lied. Waarom organiseren we dan niet een kermis op 1 april, dan krijgen we eindelijk geld tot onze beschikking, was onze vraag. De burgemeester belde gelijk naar de kermis organisator  Jean Vier in Tilburg en het was in een paar minuten geregeld. De kermis dus. Maar waar we niet op gerekend hadden was dat - dankzij de wethouders - de gemeente zelf de kermisopbrengst hield en weigerde die ten goede te laten komen van de 1 aprilvereniging.

Koningin Juliana met haar gevolg vertrok rond half vijf weer huiswaarts, en wij ruimden de boel op het schoolplein op en gingen ons voorbereiden voor de intocht van het geuzenschip de Admirael in de avond.

Om kwart voor vier werd er een bezoek gebracht door genodigden aan de tentoonstelling: Helden van het eerste uur, in het Tromp museum.

‘s Avonds om half acht, het schemerde, voeren we met het geuzenschip de haven binnen. Door het zeer drukke programma die dag kon dat niet eerder.

Bejubeld door zijn leger amateurspelers nam John van de Rest na afloop het compliment van burgemeester J. Huurman in ontvangst. "Ik ben trots op u allemaal" schalde zijn stem over het plein toen Bloys van Treslong de historische woorden uit het openluchtspel had gesproken: "Burgers van Den Briel, ik meld u dat Den Briel als eerste stad de zijde van de Prins van Oranje heeft gekozen". John van de Rest kreeg een fleurige bloemenhulde uit handen van de burgemeester, die vertelde dat de koningin met meer dan gewone waardering de toneel-prestaties had gevolgd. In zijn slotwoord zei John: "Het is fantastisch geweest wat we hier hebben gedaan, wat Jan Beesemer met het geluidswerk heeft gepresteerd. Ongelooflijk. En dan nog iemand die ik een wonder vind: Rens van Adrighem. Een geboren theaterman die me doet denken aan de chef-decors van het Nieuw Rotterdams Toneel. Een kerel waar ik diep m'n petje voor afneem".

Een overweldigend gezicht op het spelterrein aan de voet van de St. Carharijnekerk.

uit Den Briel, aan het eind van de Langestraat. Wij waren daar ook voor uitgenodigd, maar hebben daar door alle drukte voor bedankt. Wij voelden ons prettiger op de achtergrond. Slager Van Seventer uit Den Briel leverde het vlees en daar was hij zéér trots op uiteraard.

Daarna werd om kwart over twaalf de lunch gebruikt in de meisjes vakschool met de koningin en prominenten

De dagen na de te waterlating werd gewerkt aan de afbouw en decoratie van het schip en werd een week vóór 1 april de eerste proefvaart gemaakt met de 30 koppige bemanning.

De Tros televisie maakte opnamen van het hele gebeuren en die werden ´s avonds uitgezonden.

De eerste proefvaart met het geuzenschip.

HET SPEL DE TYRANNIE VERDRIJVEN

Oud-Briellenaar

HET GEUZENSCHIP

ORIGINEEL PLAN

DOMPER

TROTS

INTOCHT ADMIRAEL

Tijdens een ledenvergadering in de eerste week van januari in de provoost, maakten onder andere Piet de Bruin en Henk Grootveld kenbaar dat ze toch wel erg graag over een geuzenboot zouden willen beschikken voor de inname. Het bestuur moest echter mededelen dat daar geen financiële middelen voor beschikbaar waren. Op dat moment keek ik Wim van der Torre van jachtwerf de Delta, aan de turfkade aan, en we overlegden snel of wij iets konden doen. Binnen een paar minuten waren we het eens en kon onder gejuich van de 1 aprilleden, het bestuur melden dat wij zouden zorgen voor een geuzenschip. Stadsarchivaris Jac. Klok bood direct aan met ons enkele museums te gaan bezoeken om een goed beeld te krijgen hoe zo´n schip er ongeveer uitgezien moet hebben.

Nooit eerder waren er zoveel toeschouwers afgekomen op dit jaarlijkse historische gebeuren.  Het ooggetuige verslag van reporter Kees Zwaan, deze keer voor het eerst ingezet, verduidelijkte wat niet gezien kon worden.

De koningin reikte kinderen de hand om op het plankier te komen.

DE TEWATERLATING

Buiten het toneel van 12.00 meter bij 5.00 meter moest er 45 meter decor komen. Drie winkel-gevels, een poort, enkele grote zetstukken die klapbaar moesten zijn, een speciale perspectief tafel en enkele grafstenen.

Voor de geuzenscène moest een rijdbaar geuzenschip van 12 meter lengte, met drie masten gemaakt worden, zodat het op kon komen ‘varen’ met een 12 koppige bemanning en admiraal Lumey aan boord. 

Het bleef tot in de late uurtjes erg druk op straat en we konden terug zien op een weliswaar drukke, maar zeer geslaagde, onvergetelijke 1 aprilviering.

De dag daarop is hij over een brug naar de binnenhaven getakeld, waar hij een week afgemeerd heeft gelegen. Toen het schip in de kraan hing, was de bijzondere constructie goed te zien.

Rens van Adrighem