Door

De poort was zoals haar funderingen te zien geven een bakstenen bouwwerk van bescheiden afmetingen op rechthoekige plattegrond.

In 1922 werden de funderingen van de Noordpoort teruggevonden

en is er een gedenksteen opgericht.

Zowel aan de stads- als aan de veldzijde zijn in het metselwerk de sleuven voor een valhek zichtbaar.

Of er daadwerkelijk sprake is geweest van valhekken is twijfelachtig, omdat op 1 april 1572 de Watergeuzen de poortdeuren gerammeid hebben. 

Aan de restanten kan je zien dat deze muur een weergang op reeksen dwars geplaatste tongewelfjes had. Het is het enige nog zichtbare restant van de verdedigingswerken uit die tijd.

Ook bevinden er zich de restanten van de Noordpoort op het Noorderbolwerk, Bastion IX. Op 1 april 1572 verschaften de Watergeuzen zich hier toegang tot de stad Den Briel en veroverden de stad op de Spanjaarden 'in naam van Oranje'. Den Briel werd hierdoor tijdens de Tachtigjarige Oorlog de eerste stad die bevrijd werd van de Spaanse overheersing en waar vrijuit het protestantse geloof kon worden beleden. Het was de 'Libertatis Primitiae' ofwel vrij vertaald de 'Eersteling der vrijheid'.

De Noordpoort was een van de poorten die al in de middeleeuwen bestonden.

Na de sloop van de Waterpoort in 1894 is de steen in de muur aan de stadszijde (onder de trap) van de poortwachterswoning aangebracht.

Tijdens de restauratie van de wallen in 1975 heeft men de restanten boven het maaiveld opgetrokken. Aan weerszijden is ook een stukje van de stadsmuur op de oude funderingen weer opgetrokken.

Alleen waar aan de oostzijde de ter plaatse brede en tweearmige Goote voor een natuurlijke barrière zorgde, was een muur achterwege gelaten.

De stad telde destijds vier poorten: de Noord- en de Zuidpoort en in het westen de Lange- en de Piermans Wellepoort. Van Deventer tekende verder in totaal 22 verdedigingstorens.

RESTANTEN VAN DE NOORDPOORT IN DE JAREN ’50 en ’60

GEZICHT OP DEN BRIEL VANAF DE MAAS

Op 1 april 1922 onthulde Koningin Wilhelmina de gedenksteen.

BASTION IX

EN

NOORDPOORT

Rens van Adrighem

Door

Bastion IX maakt deel uit van een ouder deel van de vesting.

De afwijkende spitse vorm en de hoge muren typeren dit bastion.

Uitgangspunt is de historie van de locatie op een verrassende wijze beleefbaar te maken. In 2022 is het 450 jaar geleden dat Brielle door de Geuzen bevrijd werd, we willen het dan af hebben.

De bunker zelf is momenteel in gebruik door de 1 april vereniging. Dit ruimere bouwwerk biedt echter meer mogelijkheden, bijvoorbeeld voor het ontvangen van bezoekers. Het gebruik hiervan moet worden gestimuleerd.

De kwaliteit van uitvoering van de trap en balustrade van de bunker is helaas niet in overeenstemming met de belangrijke plaats die dit bastion inneemt in het geheel.

Het bastion verdient een hoogwaardiger inrichting en beheer. Het 1 april monument is erg bescheiden.

24 juli 2018 maakte de gemeente Brielle bekent een plan tot ontwikkeling van Bastion IX te gaan ontwikkelen, want 1 april 1572 is cruciaal voor Den Briel. De locatie waar de Geuzen via de Noordpoort de stad bestormden gaan we opnieuw inrichten. Het uitgangspunt is om, met een permanente inrichting, een beleefbare plek voor zowel Briellenaren als toeristen te creëren. Het moet een verrassende beleving van de historie worden.

PLAN TOT ONTWIKKELING VAN BASTION IX

DE PLANNEN

Rens van Adrighem

Jávea 2 oktober 2018

OPMERKINGEN VAN BRIELLENAREN

De situatie van 1572 naar natuurgetrouw voorbeeld terug brengen door middel van restauratie en (deels) herbouw.

Maak er alstublieft geen openluchttheater van met bouwwerken die historie afbreuk doen. Dat is toch niet teveel gevraagd?
Laat het monument voor wat het is en alstublieft geen kunstwerken of iets dergelijks.

De poort geheel natuurgetrouw herbouwen met Brielse aannemers met kennis van zaken. Als de poort staat zorgt Koekebacker dat er geen Geus meer doorkomt...

Maak van het Bastion een kijkvenster met beelden van het rammeien.

In het Kruithuis is toch alles over het hele 1aprilgebeuren te zien.

Het Kruithuis is niet altijd open is het argument van de kijkvenster voorstander.

Het dient aanbeveling om te onderzoeken of de huidige woning op het voormalige gemaal beter aan kan sluiten op het gebruik van het bastion.

Ik begrijp niet hoe men dit ziet. Het is toch een particuliere woning. Hoe zou dat beter kunnen aansluiten op het gebruik van het Bastion?

Een dergelijk kunstwerk zou fantastisch passen op de rotonde bij de Pieter van der Wallendam en beslist NIET op het Bastion IX. Daar geven de restanten van de Noordpoort genoeg de geschiedenis weer.

Het idee om van Bastion IX een openluchttheater te maken zal hopelijk snel vergeten worden.

Bastion V zou daar veel  geschikter voor. Daar vonden in het verleden ook openluchtvoorstellingen en optredens van bekende artiesten plaats.

Op de wallen is een kunstwerk op zijn plaats dat het mogelijk maakt iets van de geschiedenis van deze plek te beleven.

Er is een eerste brainstormsessie op het bastion IX, bij het 1 april monument geweest. Het gemeentebestuur, vertegenwoordigers van de werkgroep kanonnen en affuiten, het erfgoedgilde, de 1 April vereniging, medewerkers van het museum en de gemeente zijn bij elkaar gekomen en hebben hun ideeën op papier gezet.

De gemeente wilde graag weten wat voor ideeën de bevolking heeft voor het 1 april monument.

Als oud-Briellenaar liet ik in juli mijn mening weten:

Er is maar één manier en dat is de funderingen weer bloot leggen zoals in de jaren ’50 en de poort (al is het maar voor een gedeelte) weer opbouwen. Dat vergt wel een gedegen onderzoek hoe de poort er uitgezien zou kunnen hebben. Er zal best wel een en ander beschreven zijn. Verder kan je daar mijns inziens niks zinnigs doen.

En ga daar nou geen onzinnige dingen plaatsen! En al helemaal niet van die onzinnige kantelen zoals bij de molen. Ga het s.v.p. niet Disneyficeren!

Eind september 2018 werd een brainstormsessie ingepland voor de inwoners van Den Briel bij het 1 april monument en werden ideeën bekend gemaakt.

De wallen vormen al een uitstekende zitmogelijkheid voor de toeschouwers.

Het idee van het opbouwen van de Noordpoort blijkt de wens van velen te zijn.

Alleen moet dit uiteraard niet in deze vorm zijn, want dit is een poort van veel latere datum.

TOT SLOT EEN MISSCHIEN INTERESSANT IDEE

In de muur van de poortwachterswoning van de voormalige Waterpoort, is de gevelsteen die zich van origine in de Noordpoort bevond ingemetseld. De tekst is bijna niet meer te lezen. Misschien een idee de steen daar te verwijderen, te restaureren en een plaats te geven bij de restanten- of de opnieuw gedeeltelijk of geheel op te bouwen Noordpoort?

Een andere mogelijkheid is een nieuwe steen - naar origineel voorbeeld - te maken en die op een of andere manier te plaatsen bij de restanten van de voormalige Noordpoort.

Op de vraag vanuit de gemeente, wat mijn ideeën zijn over het Bastion en de restanten van de Noordpoort, herhaalde ik mijn eerdere opmerkingen:

Er is maar één manier en dat is de poort (al is het maar voor een gedeelte) weer opbouwen. Dat vergt wel een gedegen onderzoek hoe de poort er uitgezien zou kunnen hebben. Er zal best wel een en ander beschreven zijn. Verder kan je daar weinig doen en ga daar nou geen onzinnige dingen plaatsen, zoals bijvoorbeeld die onzinnige kantelen bij de molen op bastion I. Ik hoop dat daar weer geen dure bureaus of werkgroepen voor worden ingehuurd.

De grootste verdienste om de historie te beleven zoals deze was, is de situatie van 1572 zoveel als mogelijk naar natuurgetrouw voorbeeld terug te brengen. Hiertoe zou de situatie van de funderingen zoals die was in de jaren ’50 en ’60 zoals op de foto’s te zien is een goed uitgangspunt zijn. Door middel van opbouwen, eventueel deels van de Noordpoort en stukken stadsmuur, kan best een aantrekkelijk beeld geschapen worden. Ik ben uiteraard indien gewenst bereid daar ondersteunende ideeën voor uit te werken.

Ik vraag dringend er alstublieft geen openluchttheater met bouwwerken die aan de geschiedenis en historie afbreuk doen van te maken.

NAAR:  De Site inhoud

De bunker die in gebruik is door de 1 april vereniging biedt meer mogelijkheden, bijvoorbeeld voor het ontvangen van bezoekers.

Wat daar precies mee wordt bedoeld is niet aangegeven. Er zou in elk geval elektra en waterleiding naar de bunker moeten worden aangebracht ten behoeve van eventuele evenementen aldaar. Als ik het goed begrepen heb is horeca in de bunker niet gewenst.

Dat hoeft naar mijn mening ook niet, dat kan gewoon op elk gewenste plaats op het terrein geplaatst worden met mobiele voorzieningen. Evenals toilet voorzieningen.

De opslag voor de 1 aprilvereniging kan dan gewoon gehandhaafd blijven.  

Het is jammer dat mijn idee over het opgraven van het enige nog bestaande

stuk stadsmuur met gewelven ter hoogte van Bastion XIII en de Langepoort,

maar niet opgepikt wordt.

Al vele malen is mij beloofd dat dit idee zou worden meegenomen, maar helaas.

De Noordpoort

Tussen 1702 en 1713 werden drie poorten gebouwd. De Zuiderpoort verving de oude, de Langestraatse poort werd verplaatst naar waar hij nu staat, en de Kaaipoort werd gebouwd op de huidige plaats, als doorgang naar het Echter van Wissekerkeplein.

Impressie van de Langestraatsepoort, die zich aan het einde van de Langestraat en het verlengde van de Langeweg bevond.

In 1478 kreeg de poort een grote opknapbeurt.

Op het Bastion staat een grote bunker die beklommen kan worden. Het biedt een aardig uitzicht waar je in het verleden het eiland Rozenburg, de kerk van Maassluis, de Stenenbaak en bij helder weer zelfs Rotterdam kon waarnemen.

De poort werd toen afgebroken en er werd een nieuwe (huidige) haven gegraven. Aan de ingang van de Maarlandse haven werd toen de Waterpoort gebouwd. Boven de ingang werd de gevelsteen van de afgebroken Noordpoort ingemetseld.

Zoals ‘Het kind van Voorne’.

Ook vonden daar de Koninginnedag feesten plaats en op 5 mei het ‘vreugdevuur’.

Van Deventer tekende in 1559 het langgerekt stadsgebied van Den Briel, geheel omgeven door water en daarbinnen door een ommuring met torens en poorten.

DEN BRIEL

Wat weinigen zullen weten is dat één van de torens van de poort vermoedelijk dienst heeft gedaan als ‘Vierboet’ (vuurtoren). Dat is heel goed voor te stellen, want als je één lijn trekt van de ingang van de haven naar de Vierboet  (het torentje van de Zalm) in het centrum van Den Briel, is goed te zien

dat dat mogelijk kan zijn geweest.

Dat zich boven de ingang aan de stadszijde van de Noordpoort een gevelsteen bevond zal ook niet algemeen bekend zijn.

De Noordpoort raakte in 1619 buiten gebruik door verzanding van de haven

die in noordelijke richting op de Maas uitkwam.

Maar vergeet niet dat op het Kaai Ravelijn ook al een openluchttheater is.

Den Briel zal niet om een tweede theater verlegen zitten.

Impressie Piermanswellepoort die in het verlengde van de Welleweg, midden in de vest op een eilandje stond. In 1478 kreeg de poort die vier torentjes had een opknapbeurt. De gemetselde wel die er was kreeg een afsluitbaar deksel. Rond 1700 werden de restanten van de poort opgeruimd.

Van de oude Zuidpoort is geen enkele beschrijvingen te vinden. In 1705 werd er een nieuwe Zuidpoort gebouwd, die in 1900 weer afgebroken werd.

De Zuiderpoort

Verder laat men weten dat de aansluiting op de stad te wensen over laat. Parkeervakken en heesterbeplanting maskeren de toegang tot het bastion vanuit de straat. Hier zou een herinrichting op plaats zijn.

Door aan de buitenzijde van het bastion de verlande rietoever af te graven komt het bastion met zijn hoge kademuren weer in het water te staan. In het water kan een ondiepte worden aangelegd als schuilplek voor vissen waar de visstand bij gebaat is.